BIBLIA
Na podstawie hasła z NOWEJ ENCYKLOPEDII POWSZECHNEJ PWN (t. 1,
Warszawa 1995)
BIBLIA, Pismo Święte, zbiór ksiąg świętych w chrześcijaństwie i judaizmie;
dzieli się na Stary Testament (święte księgi judaizmu) i Nowy Testament.
Podział. Katolickie wydania Biblii obejmują 73 księgi (46 Starego Testamentu i
27 Nowego Testamentu), protestanckie — 66 (39 i 27), Biblia hebrajska uznawana w
judaizmie liczy 39 ksiąg (kanon). Księgi Starego Testamentu według kolejności w
wydaniach katolickich. to: księgi zwane historycznymi: Rodzaju, Wyjścia,
Kapłańska, Liczb, Powtórzonego Prawa (Pięcioksiąg czyli Prawo), Jozuego,
Sędziów, Rut, 1 i 2 Samuela, 1 i 2 Królewska, 1 i 2 Kronik, Ezdrasza, Nehemiasza,
Tobiasza, Judyty, Estery, 1 i 2 Machabejska; księgi dydaktyczne: Hioba, Psalmów,
Przysłów, Koheleta, Pieśń nad Pieśniami, Mądrości, Syracha; księgi prorockie —
proroków większych: Izajasza, Jeremiasza z Lamentacjami i Baruchem, Ezechiela,
Daniela i 12 proroków mniejszych: Ozeasza, Joela, Amosa, Abdiasza, Jonasza,
Micheasza, Nahuma, Habakuka, Sofoniasza, Aggeusza, Zachariasza, Malachiasza;
Nowy Testament zawiera 4 Ewangelie: Mateusza, Marka, Łukasza i Jana, Dzieje
Apostolskie, listy św. Pawła, List do Hebrajczyków, listy powszechne. Apokalipsę
św. Jana. Tytuły ksiąg biblijnych pochodzą z reguły od tłumaczy lub kopistów,
osoby wskazane w tytule nie muszą być autorami; rękopisy biblijne dzieliły
zwykle tekst na perykopy, od XVI w. w wydaniach drukowanych stosuje się umowny
podział na krótkie, numerowane rozdziały i wiersze (wersety), wyróżniając
perykopy śródtytułami.
Teksty oryginalne. Z 46 ksiąg Starego Testamentu 39 zostało napisanych w języku
hebrajskim (z fragmentami aramejskimi), 7 pozostałych zaś zachowało się w języku
greckim (deuterokanoniczne księgi). Cały Nowy Testament powstał w języku
greckim. Najstarsze fragmenty Starego Testamentu mogły być zapisane już ok. X w.
p. n. e., ale większość ksiąg powstała w V-ll w. p. n. e. Nowy Testament niemal
w całości powstał w 2 połowie l w. Księgi biblijne są znane z odpisów
późniejszych niż oryginały (stąd potrzeba naukowej krytyki tekstu biblijnego).
Przekłady. Starożytne: Starego Testamentu w języku greckim (Septuaginta),
Starego Testamentu w języku aramejskim (targumy), chrześcijańskie przekłady
łacińskie (Vetus Latina, Wulgata) oraz przekłady na języki: syryjski (Peszitta),
koptyjski, etiopski, ormiański, gocki, arabski, starosłowiański. Nowożytne:
reformacja zapoczątkowała falę nowych przekładów na języki narodowe (choć
istniały one już wcześniej, np. J. Wycliff), najbardziej są znane przekłady M.
Lutra na język niemiecki i Biblia Króla Jakuba (Authorized Version) w języku
angielskim; przekłady protestanckie były dokonywane z języków oryginalnych,
natomiast przekłady katolickie z Wulgaty. W czasach współczesnych tłumacze
opierają się na tekstach oryginalnych, ustalonych przez nowe wydania krytyczne
Biblii; przekłady Biblii są najczęściej pracą zbiorową, nierzadko
międzywyznaniową (przekłady ekumeniczne). Obecnie Biblia jest przełożona na
niemal wszystkie języki świata, a jej rozpowszechnianie jest popierane przez
wszystkie Kościoły chrześcijańskie.
Biblia jako księga religijna. Biblia zawiera zasadnicze prawdy wiary
chrześcijańskiej o Bogu, Jezusie Chrystusie, Duchu Świętym, stworzeniu Świata i
człowieka, naturze człowieka, grzechu, zbawieniu, działaniu Boga w historii,
łasce, wierze, powstaniu i naturze Kościoła, przeznaczeniu świata i człowieka
(teologia biblijna, antropologia biblijna). Wierzący uważają Biblię za Słowo
Boże, Objawienie, prawdę przekazaną ludziom przez Boga, jako taka Biblia jest
wolna od błędu i pozostaje autorytatywną wykładnią treści wiary. Za autora
Biblii chrześcijanie uznają Boga (natchnienie), co nie wyklucza autorstwa
ludzkiego, które wyraża się w języku, pojęciach, realiach, gatunkach literackich
właściwych mentalności historycznie określonych społeczności ludzkich, droga do
zrozumienia religijnej treści Biblii prowadzi przez zrozumienie jej ludzkiego
języka i intencji jej autorów. Religijne ruchy fundamentalistyczne głoszą często
koncepcję Biblii jako księgi podyktowanej ludziom przez Boga i wymagającej
dosłownego odczytywania (z pominięciem reguł krytycznych).
Biblia jest księgą religijną społeczności Kościoła ukształtowanej jeszcze przed
spisaniem jej ksiąg, Kościół ustalił kanon biblijny, z drugiej strony treści za
warte w Biblii były głównym bodźcem dla ukształtowania się owej wspólnoty
religijnej w okresie poprzedzającym utrwalenie Biblii na piśmie. Biblia jest
uważana za normatywne i autorytatywne źródło zasad wiary i moralności
chrześcijańskiej. Kościoły protestanckie akcentują wyłączność Biblii jako źródła
wiary (zasada sola Scriptura), podczas gdy Kościół katolicki głosi, że źródłem
tym jest Tradycja, czyli przekaz wiary w Kościele od jego początków — przy czym
Biblia stanowi zasadniczą część tej Tradycji. W dawniejszym sformułowaniu
(częstym także w prawosławiu) mówiono o 2 źródłach wiary: Biblii i Tradycji.
Kontakt z Biblią jest istotnym składnikiem życia religijnego w chrześcijaństwie
i judaizmie. Teksty Biblii zajmują uprzywilejowane miejsce w modlitwie, są
czytane i komentowane w liturgii. Kościoły chrześcijańskie i tradycja żydowska
zalecają wyznawcom stałą lekturę Biblii; Pismo Święte stanowi też inspirację dla
wielu nowych ruchów religijnych.
Wpływ cywilizacyjny. Biblia wywarła zasadniczy wpływ na wiarę i praktykę
judaizmu i chrześcijaństwa, a tym samym na całą cywilizację zachodnią. Można
wyodrębnić zwłaszcza wielki wpływ Biblii na sztukę europejską: malarstwo i
rzeźbę (motywy biblijne dominowały w sztuce średniowiecza, a częściowo renesansu
i baroku), muzykę (śpiew gregoriański, utwory np. G. F. Haendla, J. S. Bacha, F.
Mendelssohna), literaturę (apokryfy, literatura i teatr średniowiecza,
inspiracja dla poezji, zwłaszcza barokowej, i romantycznej, w XX w. np. P.
Claudel, F. Mauriac, J. Steinbeck, P. Lagerkvist, M. A. Bułhakow). Z dawnej
literatury pol. można wymienić twórczość: M. Reja, J. Kochanowskiego, P. Skargi,
F. Karpińskiego, biblijne stylizacje u A. Mickiewicza i J. Słowackiego, z
nowszej — utwory Z. Kossak, J. Dobraczyńskiego, R. Brandstaettera, Cz. Miłosza,
A. Kamieńskiej.
